Motosiklet təkərləri nə vaxt dəyişdirilməlidir?
Motosiklet sürərkən səni yolla bağlayan yeganə təmas nöqtəsi təkərlərdir. Cəmi iki təkər üzərində hərəkət etdiyini nəzərə alsaq, təkərlərin vəziyyəti sürüş təhlükəsizliyi üçün ən kritik amildir. Köhnəlmiş, aşınmış və ya istismar müddətini başa vurmuş təkərlər tormoz məsafəsini uzadır, döngələrdə yolu tutma qabiliyyətini aşağı salır və qəza riskini maksimuma çatdırır.
Bəs motosiklet təkərlərinin dəyişdirilmə vaxtının gəldiyini necə anlamaq olar? Təhlükəsizliyini təmin etmək üçün diqqət yetirməli olduğun əsas əlamətləri bir araya topladıq.
Protektor naxışlarının dərinliyi
Təkərin üzərindəki naxışlar yol səthindəki suyu kənara itələmək və yaş asfalta yapışmanı təmin etmək üçün nəzərdə tutulub. Təkər aşındıqca bu naxışların dərinliyi azalır:
• Aşınma göstəricisi: təkərlərin naxış kanallarının içində kiçik qabarıqlar (TWI – Tread Wear Indicator) yerləşir. Protektorun hündürlüyü bu qabarıqlarla eyni səviyyəyə çatdıqda, təkərin təcili dəyişdirilməli olduğunu bildirir.
• Qanuni limit: bir çox ölkələrdə və texniki standartlarda motosiklet təkərləri üçün minimum protektor dərinliyi 1.6 millimetr olaraq təyin edilib. Lakin təhlükəsizlik baxımından dərinlik 2 millimetrin altına düşdükdə təkəri yeniləmək ən doğru addımdır.
Təkərin istifadə müddəti
Motosikletini çox az sürsən və protektor naxışları tamamilə yeni kimi görünsə belə, təkərlərin müəyyən bir ömrü var. Zaman keçdikcə təkərin hazırlandığı rezin qarışığı quruyur, sərtləşir və elastikliyini itirir. Bu proses xalq arasında təkərin “sərtləşməsi” və ya “plastikləşməsi” adlanır.
• Beş il qaydası: istehsal tarixindən etibarən 5 il keçmiş təkərlər hər il mütəmadi olaraq peşəkar tərəfindən yoxlanılmalıdır.
• On il limiti: istehsal tarixindən 10 il keçmiş təkərlər, xarici görünüşü necə olursa-olsun, heç bir halda istifadə edilməməli və dərhal yenisi ilə əvəz olunmalıdır. Təqvim tarixini yoxlamaq üçün təkərin kənarındakı dörd rəqəmli DOT koduna baxa bilərsən (məsələn, 2426 kodu təkərin 2026-cı ilin 24-cü həftəsində istehsal olunduğunu bildirir).
Fiziki zədələr və deformasiyalar
Hər sürüşdən əvvəl təkərləri vizual olaraq yoxlamaq vacib bir vərdiş olmalıdır. Təkərin struktur bütövlüyünün pozulduğunu göstərən bu əlamətləri görsən, yola çıxmaq təhlükəlidir:
• Çatlar və quru çürümə: təkərin yan hissələrində günəş işığı və ya kimyəvi təsirlərdən yaranan xırda çatlar təkərin daxildən parçalandığını göstərir.
• Şişmələr və qabarmalar: təkərin hər hansı bir hissəsində yaranan şişkinlik daxili kord iplərinin qırıldığını bildirir. Bu cür təkər hər an sürət zamanı partlaya bilər.
• Yad cisimlər və kəsiklər: təkərə batmış mismar, şüşə qırıntısı və ya asfaltdakı iti daşların yaratdığı dərin kəsiklər təkərin strukturunu zədələyir.
Təkərin formasının dəyişməsi (yastılaşma)
Motosikleti əsasən magistral yollarda və düz istiqamətdə sürəndə təkərin orta hissəsi daha tez aşınır. Nəticədə normalda oval (dairəvi) formada olmalı olan təkər profili yastılaşaraq kvadrat forması alır.
Bu deformasiya motosikletin döngələrə daxil olmasını çətinləşdirir. Sürücü döngədə motosikleti yatırmaq istəyərkən təkər yastı hissədən kənara keçəndə qəfil sürüşmə hissi yaradır. Əgər təkərinin orta hissəsi gözlə görünən dərəcədə yastılaşıbsa, idarəetməni bərpa etmək üçün təkəri dəyişdirməlisən.
Yeni təkər seçərkən və istifadə edərkən unutmamağın vacib olduğu qızıl qaydalar
Yeni təkərlərin sənə maksimum təhlükəsizlik və uzun ömür bəxş etməsi üçün bu nüanslara diqqət et:
1. Ölçü və sinif uyğunluğu: hər zaman motosiklet istehsalçısının təyin etdiyi rəsmi təkər ölçülərindən (məsələn, 120/70-17) istifadə et. Daha enli görünsün deyə diskə uyğun olmayan ölçüdə təkər taxmaq motosikletin balansını pozur.
2. Yeni təkərin rodaj dövrü: yeni alınmış təkərlərin üzərində istehsal prosesindən qalan sürüşkən qoruyucu təbəqə olur. Buna görə də yeni təkərlərlə çıxdığın ilk 100-150 kilometrlik məsafədə kəskin döngələrdən və qəfil tormozlamadan qaçmalısan.
3. Hava təzyiqini mütəmadi yoxla: təkərin ömrünü qısaldan ən böyük səbəblərdən biri səhv hava təzyiqidir. Aşağı təzyiq təkərin tez qızmasına və yanlardan vaxtından əvvəl aşınmasına, yüksək təzyiq isə orta hissənin tez yeyilməsinə və yol tutumunun azalmasına səbəb olur. Həftədə bir dəfə Motoverse servis mərkəzinə yaxınlaşaraq təkərlərinin təzyiqini soyuq vəziyyətdə dəqiq tənzimlətdirə bilərsən.
